Levend standbeeld zijn lijkt een makkie‚EUR¶

Je ziet ze steeds vaker op straat, die prachtig geschminkte en geklede levende standbeelden. Komend weekend in Arnhem: het allereerste offici√ęle WK Living Statues.

© Hans van Vinkeveen


Bewoog het standbeeld nu wel of niet? Urenlang hadden de gasten niets vermoedend zitten dineren en borrelen tegen een rijk gedecoreerde achtergrond. Daarin was een met guirlandes versierde waterdrager opgenomen die een straal water uit een kan schonk. Opeens na twee√ęneenhalf uur kwam het beeld tot leven en vielen sommige aanwezigen van schrik bijna van hun stoel.
Het is misschien wel de mooiste herinnering van ‚EUR~waterdrager‚EUR(TM) Petro van de Pas, een van de eerste levende standbeelden van Nederland. Standbeeld staan was in die dagen, eind jaren tachtig, nog volslagen onbekend. ‚EUR~Mensen begrepen het niet en gingen je aanstaren,‚EUR(TM) vertelt hij. ‚EUR~Ze raakten in de war als je knipoogde. Vroegen zich af: Zag ik nu iets bewegen of niet?‚EUR(TM) Later hoorde hij over levende standbeelden die op straat stonden in Barcelona en Argentini√ę, waar het een protestvorm was.
Tientallen types heeft Van de Pas, inmiddels eigenaar van een theaterproductiebedrijf, uitgebeeld. Een vogelman, mediterende Boeddha, flamencogitarist, balletdanseres. De kick haalt hij uit de verwondering bij het publiek. ‚EUR~Je geeft ze de illusie  een echt standbeeld te zijn. Iets wat je trouwens ook te goed kunt doen. Het is voorgekomen dat mensen me hierdoor straal voorbijliepen. Er moet wel altijd interactie zijn met het publiek.‚EUR(TM)
In twintig jaar is er veel veranderd. Tegenwoordig zijn levende standbeelden veel gevraagd voor manifestaties. Bezoekers stellen het niet op prijs dat artiesten opdringerig zijn, zoals mimers of andere animatietypes. In de wereldsteden - op de Ramblas in Barcelona, het San Marcoplein in Veneti√ę, Montmartre, de Dam of Piccadilly Circus - kun je niet meer om ‚EUR~strak‚EUR(TM) staande straatartiesten heen. En nu is er in Arnhem een heus wereldkampioenschap World Statues, de allereerste in zijn soort. Honderden standbeelden uit Europa en Noord- en Zuid-Amerika strijden om de eer de beste amateur en professional in hun vak te zijn.
Typisch voor deze vorm van straattheater is het internationale karakter. Veel levende standbeelden voelen zich wereldburger. Ze lijden een zigeunerachtig bestaan en trekken van stad naar stad. Hun lichaamsact wordt niet gestoord door taalbarri√®res. Charles Pursagne, van Oostenrijkse afkomst, behoort tot de rondtrekkende luiden die er hun brood mee verdienen. Jarenlang stond hij bij het Rijksmuseum in Amsterdam als Pulcinella, een figuur uit de Commedia dell‚EUR(TM)arte met een lange neus en cilinderhoed.
Toen de Amsterdamse binnenstad voor de zoveelste keer op de schop ging, pakte Pursagne zijn koffers en trok erop uit. Hij reisde naar Florida, Australi√ę, trok langs de Europese hoofdsteden en vond een vaste stek in Wenen, waar hij een metaalkleurige Johan Strauss voor het reuzenrad in het Praterpark uitbeeldt.
‚EUR~Het lijkt een makkie op een sokkel staan, maar begin er niet aan als je niet kunt afzien,‚EUR(TM) waarschuwt Pursagne. Juist het niets doen is het moeilijkst. Hij tart dikwijls de pijngrens met zijn dagelijkse optredens van vijf, zes uur achtereen met slechts een enkele onderbreking. ‚EUR~Voel ik pijn of kramp, dan overrule ik het. Als ik thuis kom, ben ik compleet uitgeteld. Ik lig twee uur met mijn benen omhoog en zie lange tijd wazig vanwege de schmink. Ik beschouw ons standbeelden als de bouwvakkers van het straattheater.‚EUR(TM)
De vrijheid is het mooist aan het bestaan, vindt Pursagne. Maar die wordt stevig ingeperkt. In veel steden valt straatvermaak onder de ‚EUR~bedelwetten‚EUR(TM). Dankzij het vergunningstelsel, eerder een ontmoedigingsbeleid, staan de levende beelden hutje bij mutje. Het gevolg: geldbakjes waarvan je de bodem blijft zien. Ook krijgen de standbeelden soms treiterende opmerkingen van het publiek over zich heen als ‚EUR~ga toch werken‚EUR(TM). En collega-standbeelden willen nogal eens een ideetje pikken.
Van de Pas vindt de populariteit van het beeld staan alleen maar gunstig. ‚EUR~Je moet hoger inzetten om elkaar te overtreffen. Door de grote concurrentie worden de creaties steeds beter.‚EUR(TM) Een gevolg hiervan is dat het beeld staan zich steeds meer tot een 'kunst van het verstillen' ontwikkelt. Om dit te onderstrepen worden aanknopingspunten gezocht in de beeldende kunst. Zoals het verhaal uit de Griekse mythologie over de beeldhouwer Pygmalion die een vrouwenbeeld maakt waarop hij verliefd raakt en tot leven kust. Een andere bron is het tableau vivant (levend schilderij) in de Middeleeuwen, waarin de acteurs een Bijbelse vertelling zwijgend en op verstilde wijze neerzetten.
De lichaamstaal voert terug naar het pantomime van de Commedia dell-arte, een theatervorm die ontstond rond 1500 in Itali√ę. Rondtrekkende groepjes acteurs gaven al improviserend straatoptredens. Toen hun opruiende taal verboden werd, verpakten ze hun boodschap in non-verbale acts. En wat verschilt het standbeeld staan eigenlijk van de performance-art in de zeventiger jaren? Daarin was het menselijke lichaam het uitgangspunt en maakte de interactie met het publiek deel uit van het kunstwerk. Het Britse kunstenaarsduo Gilbert & George stond als ‚EUR~human sculpture‚EUR(TM) stokstijf en brons beschilderd met een wandelstok op de trappen van het Stedelijk Museum.
Ook bij de professionele standbeelden is de artistieke drijfveer een constante vernieuwing van act en creatie. Van de Pas hoopt tijdens het naderende WK samen met zijn partner Iris van der Sar het publiek te verrassen met een ijssculptuur. Net als de meeste standbeelden is hij niet competitief. ‚EUR~Het WK is de ideale gelegenheid een nieuw beeld te presenteren. Maar mocht ik winnen dan is de publiciteit mooi meegenomen.‚EUR(TM)


Het mooiste standbeeld van de wereld
Op zaterdag 26 en zondag 27 augustus 2006 vindt in Arnhem de eerste editie van het offici√ęle wereldkampioenschap Living Statues plaats. Zaterdag begint het festijn met meer dan vijftig speciale kinderstandbeelden. De Markt in Arnhem wordt dan omgetoverd tot Kids Square. Op zondag gaan tweehonderdvijftig levende standbeelden uit vele landen van de wereld in de categorie ‚EUR~amateurs‚EUR(TM) en ‚EUR~professionals‚EUR(TM) de strijd aan om de titel ‚EUR~Mooiste standbeeld van de wereld‚EUR(TM). Het evenement wordt afgesloten met een ‚EUR~grande finale parade‚EUR(TM), waarin alle deelnemers met elkaar de grootste levende standbeeldengroep ooit zullen vormen.

Hans van Vinkeveen
Journalist
020-6253185

 

terug