1.  
  2. Familie bv
  3.  
  4. Familiebedrijven hebben minder geleden onder de economische crisis. Sommige hebben er zelfs van geprofiteerd. Hoe doen ze dat? Het geheim: een combinatie van conservatief financieren en de durf om bij tegenvallers creatief te investeren.
  5.  
  6. © Hans van Vinkeveen

  7.  
  8. Eindelijk, daar is die dan, de economische lente. Alles groeit weer, winsten en bonussen schieten omhoog. Het is een geschikt moment om de balans op te maken. Welke bedrijven hebben de crisis het beste doorstaan? Het antwoord is snel gevonden: de familiebedrijven. En niet toevallig de concerns die vaak al generaties lang succesvol zijn. Nederland telt er ruim 260.000! Ze zorgen voor bijna vijftig procent van de werkgelegenheid en ruim de helft van het bruto nationaal product. Daar zitten grote ondernemingen bij, denk aan winkelketen Blokker. Maar het leeuwendeel is mkb.
  9. Maar er moet wel eerst een misverstand de wereld uit: familiebedrijven floreren niet per se in crisistijd! Althans het merendeel niet. Integendeel, net als bij andere bedrijven deed de crisis pijn. Ook de familiebedrijven kregen te maken met tegenvallers in de markt: krimpende marges, wanbetalers, ingetrokken of stopgezette projecten. Bij zeker de helft leidde dit tot flink omzetverlies. Met name in de mkb-hoek zijn er harde klappen gevallen, zegt Albert Jan Thomassen, directeur van FBNed, de vereniging Familiebedrijven Nederland.

  10. FinanciŽle buffer
  • Wel is waar dat de familiebedrijven de crisis beter hebben opgevangen dan beursgenoteerde bedrijven. Een belangrijke reden hiervoor is allereerst dat er minder angstig en impulsief gereageerd wordt op een economische dip, zegt Thomassen: 'Er is dikwijls ervaring met crises aanwezig. Men treft maatregelen maar er wordt niet paniekerig over gedaan.' Een kalmte die mede het gevolg is van het feit dat veel familiebedrijven een stevige financiŽle buffer hebben om klappen op te vangen. Percentages van veertig procent eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal zijn geen uitzondering.
  • Volgens Maurits Bruel wordt er in crisistijd sterk teruggevallen op de familiewaarden. Hij is medeoprichter van het adviesbureau voor het familiebedrijf Mesa-fbc en co-auteur van het boek Uitblinken als familiebedrijf. Typisch voor het familiebedrijf is dat de leiding persoonlijk betrokken is bij het wel en wee van het bedrijf. Het draait niet alleen om financieel profijt, maar ook om de continuÔteit van het bedrijf en waarden als loyaliteit en betrokkenheid. Bruel: 'In slechte tijden laten familieleden de zaak niet in de steek, terwijl een ingehuurde manager aan zijn carriŤre denkt. Bij beursbedrijven is dit uitvergroot. Persoonlijke belangen gaan een rol spelen in de besluitvorming: cijfers worden opgepoetst of er wordt extra hard gesaneerd, wat ten koste kan gaan van het bedrijf.'

  • Familiekapitaal
  • Er is bij tegenvallers een grote bereidheid door alle geledingen van het familiebedrijf om de tering naar de tering te zetten, merkt Thomassen. 'De directie ziet af van dividenden en stopt de winst in de zaak. Desnoods staat de ondernemer privť garant voor bedrijfsschulden. Ook is men sneller bereid familiekapitaal terug in het bedrijf te stoppen. In een situatie waar een bank niet zou financieren doet de familie dit wel.' Die inzet voor het bedrijfsbelang straalt af op het personeel. 'Zeker als er een cultuur is van een zichtbaar betrokken eigenaar. Goh, de baas zet ook zijn schouders eronder.'
  • Veel economisch onheil is afgewenteld of opgevangen dankzij een lange-termijnvisie, die er bijna 'van nature' is bij een familiebedrijf. De familieleden zien het bedrijf als een sociale entiteit, waarvan je de continuÔteit moet voortzetten. Er hoeft niet elk kwartaal een goed rendement te worden gemaakt. De koers interesseert ze vaak niet. Een beursaandeelhouder daarentegen ziet het bedrijf als uitwisselbaar en gaat voor winst op korte termijn. Vanuit die lange-termijnvisie worden besluiten genomen die tegen de trend ingaan. Thomassen: 'Je ziet familiebedrijven die in slechte tijden het personeel juist vasthouden. Met het ontslag is er immers vernietiging van menselijke kapitaal. Dat gebeurt uit een gevoel van verantwoordelijkheid, maar het is ook zakelijk instinct. Die ervaren medewerkers zijn er nog als de economie weer aantrekt.'

  • Valbeveiliging
  • Van dit idee van rentmeesterschap vormt een conservatieve financiering een belangrijke onderdeel. Dat betaalt zich uit in tijden van crisis. Thomassen: 'Als het mis gaat, is de houding: we moeten zorgen dat we niet alles kwijtraken. Het conservatisme leidt ertoe dat ze minder diep vallen. Er is een valbeveiliging. Dat is een groot verschil met een beursgenoteerde omgeving. Daar zie je een andere risicohouding: hoe groter het risico hoe meer kans op meer rendement.'
  • Bij familiebedrijven overheerst dikwijls de nuchterheid van het huishoudboekje. Je geeft niet meer uit dan wat je verdient. Er wordt veelal gefinancierd met eigen middelen. Men zal niet gauw onverantwoorde bedrijfsleningen afsluiten. Het is de basishouding van familiebedrijven: zelf aan het stuur en niet afhankelijk willen zijn van externe partijen.

  • Opvolging
  • En inderdaad, er zijn familiebedrijven die zelfs van de crisis hebben geprofiteerd. Typisch voor het mkb is volgens Bruel de creativiteit om ook in crisistijd nieuwe wegen in te slaan om de opbrengsten op peil te houden. (Zie het voorbeeld Menken Salades & Sauzen). Grotere familiebedrijven openden versneld vestigingen of ze pakten er het lijstje met potentiŽle overnamekandidaten bij. Dit volgens de redenering: alles is een stuk goedkoper. Ook is soms de crisis aangegrepen om versneld de opvolging te regelen. Want opvolging is een kwestie die families pas echt slapeloze nachten bezorgt. Thomassen: 'De verjonging is gebruikt om een vernieuwingsslag te maken. Bovendien is de overdracht goedkoper en een minder zware aanslag op je financiŽle gezondheid.'
  • Kunnen de vaak paniekerig reagerende beursbedrijven iets leren van de familiebedrijven? Ja, zegt Bruel. 'Het is beter om het bedrijfsbelang boven het persoonlijke belang te stellen en de focus op een langere termijn te richten. Je ziet beursfondsen ook vaak de reflex vertonen om in de kosten te snijden. Het is beter kalm te blijven en creatief naar kansen te zoeken.' Maar of ze deze lessen ter harte nemen.... Bruel: 'De wereld van de mkb-ondernemer is veel harder. Dreigt hij om te vallen dan wordt hij nooit gered. Grote beursgenoteerde bedrijven daarentegen worden meestal wel overeind gehouden. Dat is een comfort waarnaar de mensen gaan handelen. Het maakt luier.'

  • Recessiebestendig
  • Familiebedrijven bewijzen kortom vaak stabiele en recessiebestendige organisaties te zijn. Ze bezitten de knowhow en durf om door woelige tijden te navigeren. Ze bestaan niet voor niets al vele generaties. Bruel denkt dat ze qua concurrentievermogen sterker uit de laatste crisis zijn gekomen. Er is immers weinig kennis weggelekt en minder afhankelijkheid van vreemd vermogen. Bovendien is de antipathie jegens de korte-termijngedachte momenteel erg groot. 'Familiebedrijven hebben nu de economie weer aantrekt een oorlogskas waarmee ze kunnen toeslaan. Al moet gezegd dat dit vaak niet hun prioriteit is. Veel familiebedrijven vinden een bepaalde omvang wel prima.

  •  
  • Hans van Vinkeveen
  •  
  • terug